Có nhiều quan điểm lý giải về căn cơ của nền văn hóa này. Với nhà báo, nhà thơ Hồng Thanh Quang, người có tình cảm đặc biệt với nước Nga thì tinh thần “nhân văn” và “bất khuất” là hai yếu tố cốt lõi làm nên văn hóa của dân tộc này.

Ông nói:

Cho dù có một số quan điểm ở phương Tây coi văn hóa Nga là hệ thống ngoại vi so với châu Âu. Ngay cả một số nhà nghiên cứu của Nga cũng muốn “tách” nền văn hóa của mình ra khỏi phương Tây. Tuy nhiên, không bao giờ người Nga chấp nhận sự lệ thuộc, sự lấn át vào những giá trị sống, giá trị văn hóa của mình. Trong suốt chiều dài lịch sử, đến nay, nhân loại có thể thấy những công trình văn hóa vật thể, phi vật thể; những thành tựu khoa học kỹ thuật, văn hóa nghệ thuật; thậm chí cả những chiến thắng về chính trị, quân sự và văn hóa… của người Nga có tầm vóc, giá trị như thế nào. Những thành tựu văn hóa đó, tất nhiên phải được hình thành bởi nhiều yếu tố. Nhưng tôi cho rằng, hai yếu tố cốt lõi là tinh thần nhân văn và khí phách bất khuất bẩm sinh từ mỗi con người xứ này.

Nhà báo, nhà thơ Hồng Thanh Quang trả lời phỏng vấn của phóng viên tạp chí Thời Đại. (Ảnh: Đinh Hòa)

- Trước hết, nó thể hiện ở khía cạnh rằng: văn hóa Nga có sự bao dung, dung nạp rất nhiều các nền văn hóa, các yếu tố, các giá trị văn hóa khác. Nó chứa đựng mà không triệt tiêu hay đè nén, o ép khi các yếu tố văn hóa khác du nhập. Nước Nga là một đế chế rộng lớn, nơi nhiều dân tộc và văn hóa khác nhau chung sống hài hòa. Hiện nay, với khoảng 190 nhóm dân tộc, Nga vẫn bảo đảm quyền lợi và văn hóa của họ thông qua các chính sách tự trị. Dù phương Tây có nỗ lực lôi kéo các nước cộng hòa từng thuộc Liên bang Xô Viết rời xa Nga, sức hút nhân văn của quốc gia này vẫn rất lớn đối với nhiều dân tộc. Nga là một xã hội đa dân tộc và tôn giáo, nơi sự tôn trọng dành cho các giá trị khác biệt là nguyên tắc cốt lõi. Dù điều kiện kinh tế và xã hội còn nhiều thách thức, Nga vẫn là điểm đến của nhiều người từ các nước cộng hòa cũ thuộc Liên Xô, tìm kiếm cơ hội mới. Moskva đã trở thành điểm đến hấp dẫn cho người di cư từ Trung Á.

Sự thể hiện thứ hai là con người Nga có tình thân ái, cởi mở tuyệt vời. Ấn tượng này cũng đến với tôi ngay từ người Nga đầu tiên mà tôi gặp. Đó là một chiến sĩ quân đội, khoảng 18 tuổi, lái xe đưa chúng tôi từ sân bay về Học viện quân sự. Sự ân cần, thân tình và rất chân thành của anh khiến tôi có thiện cảm tới mức ngưỡng mộ mọi thứ về anh…

Tôi học tại Ulyanovsk, một tỉnh lẻ với mức học bổng khiêm tốn, nhưng may mắn có một người mẹ nuôi. Bà là mẹ của một người bạn học. Mỗi khi nghỉ học, tôi thường đến nhà bà chơi, được bà chăm sóc, dạy bảo, trò chuyện như một người con đẻ.

Ông Hồng Thanh Quang chụp ảnh lưu niệm cùng một người Tatar tại Kryme. (Ảnh: NVCC)

Trong văn học, những tác phẩm như "Anh em nhà Karamazov" của Dostoevsky hay "Chiến tranh và hòa bình" của Tolstoy đã khắc họa sâu sắc giá trị nhân văn của người Nga. Tchaikovsky và Rachmaninoff trong âm nhạc cũng mang đến cho thế giới những tác phẩm đầy cảm xúc, phản ánh tinh thần nhân văn Nga. Những tác phẩm này, ngoài giá trị nghệ thuật thì đều thấm đẫm tình người, lòng trắc ẩn; những giá trị của tấm lòng, của trái tim…

Chính thống giáo Nga, với truyền thống lâu đời, luôn đề cao lòng nhân ái và sự tha thứ. Cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại chống phát xít trong thế chiến thứ hai là minh chứng rõ ràng nhất cho tinh thần hi sinh và lòng nhân ái của người Nga. Đó là cho dù đã có những cách diễn giải về cuộc chiến này rất không ủng hộ nước Nga thì việc nước Nga không ngại hi sinh để giải phóng, giúp đỡ các dân tộc khác là không thể phủ nhận, bóp méo. Người Nga luôn tự hào, không chỉ về chiến thắng mà tự hào rất nhiều về sự hi sinh cao đẹp của mình cho những bạn bè khác.

- Lịch sử nhân loại có một số cuộc chiến mang tính toàn cầu. Trong đó có những cuộc chinh phạt hung bạo khủng khiếp của Napoleon và sau này Hitler. Họ đã tiêu diệt gần như bất cứ dân tộc nào dám đương đầu. Tuy nhiên, cả hai đã thất bại bởi dân tộc Nga. Và từ thất bại đó đi đến diệt vong. Trong chiến tranh, không có khí phách anh hùng, bất khuất thì không thể chiến thắng huy hoàng được như vậy.

Trong chiều dài lịch sử, dù văn hóa Nga luôn bị thôn tính, bị cạnh tranh, bị xem là ngoại vi của nền văn minh phương Tây, nhưng nền văn hóa này độc lập, tự cường và không ngừng lớn mạnh với những giá trị, phẩm chất độc đáo, đặc trưng của mình. Chúng ta xét từ văn học nghệ thuật, kiến trúc, tôn giáo đến khoa học kỹ thuật của Nga thì càng rõ điều này.

Tinh thần độc lập, tự cường của Nga còn có yếu tố rất đặc biệt nữa. Đó là sức mạnh từ tài nguyên thiên nhiên. Với diện tích khoảng 17 triệu km2, Nga không chỉ là quốc gia lớn nhất thế giới mà còn sở hữu một kho tàng tài nguyên thiên nhiên phong phú. Các nguồn tài nguyên quan trọng của Nga gồm dầu mỏ, khí đốt, than đá, kim loại quý như vàng, bạch kim và các khoáng sản chiến lược khác đều có trữ lượng rất lớn. Sức mạnh khiến Nga có thể tự chủ trong nhiều tình huống và còn có thể ảnh hưởng, điều tiết được những ván cờ thế giới.

Nga còn có một hệ sinh thái đa dạng với các khu vực khí hậu khác nhau từ vùng Bắc Cực lạnh giá đến các đồng bằng nhiệt đới và rừng Taiga rộng lớn. Sự đa dạng về điều kiện tự nhiên tạo ra một môi trường thuận lợi cho nghiên cứu và phát triển trong nhiều lĩnh vực, từ nông nghiệp đến công nghệ sinh học. Các khu vực như Siberia và vùng Bắc Cực còn rất nhiều tiềm năng phát triển.

Hiện nay, dù phải đối mặt với chiến tranh và các lệnh cấm vận từ phương Tây, nền kinh tế Nga không chỉ thích ứng mà còn có tốc độ phát triển cao. Đó cũng là tinh thần bất khuất, năng lực tự cường rất đặc biệt của Nga mà thế giới phải kinh ngạc.

- Tôi tin rằng văn hóa Nga sẽ tiếp tục phát triển dựa trên tinh thần bất khuất và giá trị nhân văn. Có thể là về phát triển kinh tế, xây dựng mô hình xã hội thì nước Nga có những kết quả, số đo không quá hùng vĩ, rực rỡ theo quan niệm của phương Tây. Nhưng Nga sẽ vẫn lớn mạnh theo cách của mình. Sự lớn mạnh dựa trên những giá trị cốt lõi nêu trên.

Năm 2023, ông Hồng Thanh Quang trở lại thăm cha mẹ nuôi tại Nga. (Ảnh: NVCC)

Năm 2023, tôi trở lại Nga và thăm mẹ nuôi của mình. Bà vẫn sống trong căn nhà tập thể cũ nhỏ bé và khiêm tốn từ năm 1980, nhưng tinh thần, nghị lực và lòng nhân ái của bà vẫn không hề thay đổi. Điều này cho thấy rằng, dù sống trong những điều kiện vật chất không sung túc, người Nga vẫn giữ vững phẩm chất và lòng trung thành với giá trị sống của mình. Đây chính là đặc trưng và sức mạnh của dân tộc Nga.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Nội dung: Thành Luân

Đồ họa: Mai Anh