ThS. Nguyễn Thụy Thiên Hương: Linh hoạt, sáng tạo trong hành trình lan tỏa tiếng Việt ở Malaysia

Sức hút của tiếng Việt

Trên giảng đường Trường Đại học Malaya (Malaysia), trong tiết học tiếng Việt với chủ đề “Ẩm thực Việt Nam”, cô Nguyễn Thụy Thiên Hương đang hướng dẫn sinh viên phân biệt cách dùng các từ quen thuộc như phở, bún, nem, cà phê sữa đá. Không khí lớp học sôi nổi khi các sinh viên gốc Việt, Malaysia, Trung Quốc, Indonesia... thay phiên nhau đọc từ vựng và đặt câu bằng tiếng Việt. Những giờ học gần gũi, sinh động như vậy đã trở thành cầu nối để cô Hương lan tỏa ngôn ngữ và văn hóa Việt đến bạn bè quốc tế, đồng thời nuôi dưỡng tình yêu tiếng Việt trong cộng đồng người Việt tại Malaysia.

Chia sẻ về nhu cầu học tiếng Việt ở Malaysia, cô Hương cho biết, cộng đồng người Việt Nam tại đây rất đa dạng về thành phần. Họ là công nhân, lao động phổ thông, phụ nữ kết hôn với người bản xứ, sinh viên, trí thức hay những gia đình đã sinh sống lâu năm. Đi cùng sự mở rộng về số lượng là nhu cầu ngày càng lớn trong việc duy trì tiếng Việt cho thế hệ trẻ.

Song song với đó, một bộ phận người Malaysia bản xứ cũng tìm đến tiếng Việt vì nhu cầu nghề nghiệp hoặc đời sống cá nhân. Họ là những cán bộ thực thi pháp luật, hướng dẫn viên du lịch, nhân viên doanh nghiệp có giao thương với Việt Nam, hay người Malaysia có vợ hoặc chồng là người Việt. Với họ, tiếng Việt không chỉ là công cụ giao tiếp, mà còn là “chìa khóa” mở rộng cơ hội nghề nghiệp, tạo dựng sự tôn trọng và thấu hiểu trong các quan hệ xuyên văn hóa.

Cô Nguyễn Thụy Thiên Hương (bìa phải) giới thiệu cà phê Việt với Giáo sư Sirinderpal Kaur, Trưởng khoa ngôn ngữ và Ngôn ngữ học trường Đại học Malaya (thứ hai từ trái sang).

Ở môi trường đại học, việc giảng dạy tiếng Việt càng mang tính chuyên sâu hơn. Cô Hương trực tiếp giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt Nam cho sinh viên đến từ nhiều quốc gia trong khu vực. Họ đến với tiếng Việt không chỉ vì tò mò học thuật, mà còn để mở rộng tri thức Đông Nam Á, phục vụ nghiên cứu hoặc chuẩn bị cho các cơ hội nghề nghiệp quốc tế. Đây cũng là nhóm người học có khả năng tiếp thu bài bản, đặt nhiều câu hỏi về ngữ âm, ngữ pháp, chính trị - xã hội, văn hóa và lối sống Việt Nam.

Giáo sư Surinderpal Kaur, Trưởng Khoa Ngôn ngữ và Ngôn ngữ học tại Trường Đại học Malaya cho biết, tiếng Việt là một trong số những môn học tự chọn của khoa, thu hút từ 100-140 sinh viên đăng ký mỗi khóa. Ông đánh giá đây con số đáng kể đối với một ngôn ngữ không phổ biến rộng rãi. Nhiều sinh viên chia sẻ lý do chọn tiếng Việt rất đa dạng: có người muốn tìm việc tại Việt Nam, có người yêu ẩm thực Việt vì “nhiều rau và tốt cho sức khỏe”, có người đơn giản muốn kết bạn với sinh viên Việt Nam trong trường.

Linh hoạt là “bí quyết”

Bằng kinh nghiệm nhiều năm giảng dạy, cô Nguyễn Thụy Thiên Hương cho biết việc dạy tiếng Việt ở Malaysia chỉ thực sự hiệu quả khi dựa trên sự linh hoạt, tính cá nhân hóa và khả năng kết nối văn hóa. Mỗi nhóm người học đều có nhu cầu và xuất phát điểm khác nhau, buộc giáo viên phải lựa chọn phương pháp phù hợp thay vì áp dụng một khuôn mẫu chung.

Trong các lớp dành cho trẻ em gốc Việt, cô ưu tiên tạo dựng không khí gần gũi, giúp các em tiếp cận tiếng Việt thông qua trò chơi, tranh ảnh, kể chuyện hay hoạt động thủ công. Tiếng Việt được đưa vào đời sống bằng những điều nhỏ nhất: gọi tên đồ vật trong nhà, đọc ca dao quen thuộc, hay hát một bài thiếu nhi Việt Nam. Điều quan trọng, là giúp các em cảm nhận tiếng Việt bằng cảm xúc trước khi yêu cầu các kỹ năng đọc - viết.

Với người Malaysia bản xứ, lớp học thường mang tính ứng dụng cao. Các tình huống giao tiếp thực tế, từ chào hỏi, hỏi đường đến giới thiệu công việc, được đưa vào bài giảng để người học thấy ngay hiệu quả khi sử dụng tiếng Việt. Họ học nhanh, nghiêm túc và luôn đặt nhiều câu hỏi liên quan đến từ vựng chuyên ngành, tìm hiểu văn hóa ứng xử hay phong tục Việt Nam.

Cô Nguyễn Thụy Thiên Hương (bìa trái) với các sinh viên của trường Đại học Malaya trong một tiết học tìm hiểu và học viết Thư pháp Việt.

Trong khi đó, giảng dạy tại Đại học Malaya lại đòi hỏi phương pháp mang tính học thuật sâu hơn. Tiếng Việt không chỉ là hệ thống âm - chữ - câu, mà còn là cánh cửa dẫn sinh viên đến với văn hóa, lịch sử và tư duy Việt Nam. Cô Hương thường lồng ghép so sánh liên văn hóa, giải thích vì sao tiếng Việt có sáu thanh điệu, vì sao người Việt xưng hô theo vai vế gia đình, hay vì sao ẩm thực Việt chuộng sự cân bằng âm - dương.

Để làm cho bài giảng sinh động hơn, cô Hương ứng dụng công nghệ trong hầu hết các tiết học. Từ các trò chơi tương tác như Kahoot, Quizlet, đến lớp học trực tuyến qua Zoom, Google Meet cho học sinh ở xa; từ các video mẫu, mã QR chứa phần phát âm, đến nhóm WhatsApp để phụ huynh và học viên cùng cập nhật bài học… Tất cả đều góp phần thu hẹp khoảng cách địa lý và duy trì sự kết nối trong quá trình học tập.

Cô Hương còn triển khai nhiều sáng kiến giúp học viên tiếp xúc với tiếng Việt theo cách tự nhiên và cảm xúc hơn. Mô hình “Hộp thư quê hương” khuyến khích học sinh viết thư tay bằng tiếng Việt gửi về cho ông bà ở Việt Nam, từ đó rèn kỹ năng viết và kết nối tình cảm gia đình. Dự án “Tiếng Việt quanh tôi” khơi gợi học sinh tìm kiếm những dấu vết Việt Nam trong đời sống Malaysia - một quán ăn Việt, một cuộc trò chuyện với bố mẹ bằng tiếng Việt hay một món đồ truyền thống rồi chia sẻ trước lớp.

Tuy nhiên, để công tác dạy và học tiếng Việt ở Malaysia đạt hiệu quả bền vững, theo cô Hương, cần có sự hỗ trợ đồng bộ hơn từ các cơ quan quản lý và tổ chức giáo dục. Việc thiếu tài liệu dành riêng cho con em gốc Việt ở nước ngoài khiến giáo viên phải tự biên soạn giáo trình, vừa tốn thời gian vừa thiếu tính thống nhất. Những khóa tập huấn dành cho giáo viên ở nước ngoài cũng cần được mở rộng cả về hình thức lẫn nội dung, đồng thời có cơ chế hỗ trợ sau đào tạo để giáo viên có điều kiện triển khai thực tế. Xa hơn, việc xây dựng một kho học liệu mở và mạng lưới giáo viên tiếng Việt toàn cầu sẽ là nền tảng để tạo sự liên thông về phương pháp và chia sẻ kinh nghiệm giữa các quốc gia.

Kaneya Manabu và hành trình tìm thấy Việt Nam từ tiếng Việt Kaneya Manabu, cựu Trưởng phòng cảnh sát tỉnh Saitama (Nhật Bản), từng từ bỏ mức lương hơn 100 triệu đồng mỗi tháng và cuộc sống ổn định để sang Việt Nam sinh sống. Chín năm qua, tiếng Việt trở thành sợi dây gắn kết anh với đất nước và con người Việt Nam, đồng thời mở ra con đường để anh tìm lại chính mình.

Tiến sĩ Hoàng Thị Hồng Hà: Sứ giả tiếng Việt từ Paris Là một trong 6 thí sinh xuất sắc vinh dự nhận danh hiệu “Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài năm 2025”, với Tiến sĩ Hoàng Thị Hồng Hà, khoảnh khắc bước lên sân khấu không chỉ là đón nhận một danh hiệu, mà còn là sự tiếp nối của trách nhiệm và niềm tin mãnh liệt rằng: tiếng Việt, dù ở bất kỳ nơi đâu, vẫn sẽ vang lên trong trẻo và sống động, nhờ những tấm lòng kiên trì nuôi dưỡng mỗi ngày.