Học tiếng Việt thời 4.0: Học chữ trên điện thoại, luyện nói với AI

Giữ tiếng Việt là “bài toán khó”

Trước đây vào mỗi cuối tuần, vợ chồng chị Hà Nguyễn, một Việt kiều đang sinh sống tại Sydney (Australia) đều thay phiên nhau đưa hai con đến lớp học tiếng Việt do Chùa Hoa Nghiêm (Springvale, Australia) tổ chức. Những buổi học giản dị ấy từng là sợi dây kết nối hai bạn nhỏ sinh ra ở Úc với ngôn ngữ và văn hóa của quê hương. Nhưng khi các con lớn hơn, lịch học thêm và các hoạt động thể thao ở trường liên tục trùng vào giờ học tiếng Việt khiến việc học bị gián đoạn.

Lớp học tiếng Việt do Chùa Hoa Nghiêm (Springvale, Australia) tổ chức.

“Chúng tôi luôn ước có một chương trình dạy tiếng Việt trực tuyến dành riêng cho trẻ em sinh ra ở nước ngoài, có cách tiếp cận hiện đại và dễ hiểu, để các con không mất đi tiếng mẹ đẻ”, chị Hà chia sẻ.

Trong cộng đồng người Việt tại Australia, nơi có hơn 320.000 kiều bào sinh sống, câu chuyện của gia đình chị Hà Nguyễn không phải là trường hợp đơn lẻ. Nhiều phụ huynh chia sẻ rằng dù con hiểu tiếng Việt ở mức cơ bản nhưng rất khó duy trì thói quen giao tiếp thường xuyên.

Khảo sát cho thấy chỉ 68,8% trẻ em gốc Việt tại Australia có thể nói tiếng Việt ở mức giao tiếp và chưa đến 14% có vốn từ tương đương trẻ em trong nước. Đặc biệt, chỉ 36% gia đình duy trì “không gian tiếng Việt” trong các hoạt động hằng ngày.

Nhịp sống bận rộn khiến nhiều lớp học tiếng Việt buổi tối hoặc cuối tuần dần thưa vắng. Lịch học chính khóa, hoạt động ngoại khóa và khoảng cách địa lý khiến việc đến lớp trở thành gánh nặng, đặc biệt với trẻ từ 8-12 tuổi khi khối lượng bài vở tăng nhanh. Ngay cả những lớp học cộng đồng cũng gặp khó khăn khi trình độ học sinh chênh lệch, thời lượng ít, giáo viên không thể sửa phát âm cho từng em hay cá nhân hóa bài học theo khả năng của từng nhóm tuổi.

Nhiều phụ huynh thừa nhận rằng dù rất muốn giữ tiếng Việt cho con, họ vẫn loay hoay giữa lịch sinh hoạt dày đặc và sự thiếu hụt chương trình phù hợp dành riêng cho trẻ sinh ra ở nước ngoài.

VietNEST - “tổ ấm công nghệ” dành cho trẻ gốc Việt

Giữa bối cảnh nhu cầu học tiếng Việt ngày càng lớn trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài, nhiều dự án công nghệ do chính người Việt phát triển đã ra đời. Nó trở thành những mô hình tiên phong trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy tiếng Việt. Trong số đó, VietNEST được coi là đại diện tiêu biểu, mở ra hướng tiếp cận hiện đại, linh hoạt và giàu tính bản sắc cho cả trẻ em gốc Việt lẫn bạn bè quốc tế.

Sáng kiến VietNEST được hình thành từ sự hợp lực của Hội Trí thức và Chuyên gia người Việt tại Australia (VASEA), trường VietSchool ở Sydney và Quỹ ASIF Foundation. Được định vị như một “tổ ấm công nghệ” dành cho trẻ em gốc Việt từ 5-15 tuổi, VietNEST hướng đến mục tiêu không chỉ dạy tiếng Việt, mà còn nuôi dưỡng sự gắn kết văn hóa giữa các em với quê hương.

Đại diện của VASEA, VietSchool và ASIF thảo luận về việc xây dựng VietNEST.

Nội dung bài học của VietNEST được thiết kế xoay quanh các chủ đề văn hóa như mâm cỗ Tết, món phở Hà Nội, những địa danh nổi tiếng của Việt Nam hay Australia... Sự kết hợp giữa video ngắn, tranh minh họa và các trò chơi tương tác giúp trẻ không chỉ học ngôn ngữ mà còn tiếp cận văn hóa Việt một cách tự nhiên và sinh động.

Thay vì cảm giác gò bó như khi đọc bài trước lớp, trẻ có thể luyện nói bằng cách chọn chủ đề yêu thích, ghi âm bài nói và nhận phản hồi ngay lập tức. Nhiều em còn thích thú khi có thể “lồng tiếng” bài nói bằng các nhân vật hoạt hình quen thuộc, biến việc học thành trải nghiệm đầy trò chơi và cảm xúc.

Hệ thống quản lý lớp học và học sinh cũng ứng dụng AI để theo dõi tiến bộ, đưa ra dự đoán năng lực và điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp hơn với từng em. VietNEST dự kiến ra mắt chính thức vào Quý III/2025 và sẽ được cung cấp miễn phí cho cộng đồng.

VieAI - mô hình chấm điểm phát âm tiếng Việt độc quyền

Song song với VietNEST, một ứng dụng khác là VieAI đang tạo dấu ấn mạnh mẽ khi hướng đến nhóm người học rộng hơn, bao gồm người nước ngoài yêu văn hóa Việt và cả kiều bào trưởng thành. VieAI được phát triển dựa trên mô hình hợp tác “ba nhà”: Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, với vai trò nòng cốt của Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông.

Nhờ tích hợp các công nghệ trí tuệ nhân tạo như xử lý giọng nói, chatbot hội thoại và tạo câu, VieAI mang lại trải nghiệm học tiếng Việt bài bản và gần gũi. Ứng dụng mô phỏng hơn 200 tình huống giao tiếp thực tế, cung cấp tới 5.000 câu gắn với văn hóa Việt, đồng thời xây dựng lộ trình học dựa trên Khung năng lực tiếng Việt 6 bậc của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Người học không chỉ luyện phát âm với phần mềm, mà còn được đặt vào những bối cảnh gần gũi như đi chợ, hỏi đường, mời trà hay kể về gia đình - những chi tiết giúp kết nối họ với đời sống văn hóa Việt.

Ứng dụng VieAI học tiếng Việt.

Điểm khác biệt nổi bật của VieAI là mô hình AI chấm điểm phát âm tiếng Việt độc quyền do nhóm nghiên cứu trong nước phát triển. Đây là tính năng không nhiều ứng dụng quốc tế có thể đáp ứng, bởi tiếng Việt có thanh điệu phức tạp và yêu cầu độ chính xác cao trong từng âm vị. Nhờ đó, học viên có thể nhận phản hồi tức thì, biết chính xác lỗi sai và cách điều chỉnh. Bên cạnh đó, VieAI còn hướng đến tương lai rộng mở hơn khi đặt mục tiêu phát triển nội dung cho 53 ngôn ngữ dân tộc thiểu số tại Việt Nam, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa đa dạng trong thời đại công nghệ.

Sự xuất hiện của VietNEST và VieAI cho thấy một bước chuyển quan trọng: tiếng Việt không chỉ được dạy bằng giáo trình truyền thống, mà đang được đưa vào kỷ nguyên số với sự hỗ trợ của những công nghệ tiên tiến nhất. Những nền tảng này mở ra cơ hội để mọi trẻ em gốc Việt trên thế giới đều có thể tiếp cận tiếng Việt theo cách phù hợp với nhịp sống hiện đại. Đồng thời, người nước ngoài yêu mến văn hóa Việt cũng có thêm công cụ đáng tin cậy để khám phá ngôn ngữ và bản sắc Việt Nam.

Trong bức tranh rộng lớn hơn, sự phát triển của các ứng dụng học tiếng Việt tích hợp AI là minh chứng cho nỗ lực đổi mới sáng tạo của cộng đồng người Việt trong và ngoài nước. Công nghệ không thay thế vai trò của thầy cô hay gia đình, nhưng đang trở thành trợ thủ đắc lực, giúp tiếng Việt được gìn giữ, nuôi dưỡng và lan tỏa mạnh mẽ hơn trên hành trình hội nhập toàn cầu.

“Ngọn hải đăng” giữ tiếng Việt tại Udon Thani (Thái Lan) Tại tỉnh Udon Thani (Thái Lan) có một cộng đồng người Thái gốc Việt đã bền bỉ giữ gìn ngôn ngữ mẹ đẻ qua gần một thế kỷ. Udon Thani không chỉ là nơi người Việt tìm đến để lập nghiệp từ những năm 1940 của thế kỷ trước mà còn là điểm khởi phát của một phong trào học tiếng Việt lan tỏa rộng khắp vùng Đông Bắc Thái Lan.

Cô giáo Việt ở Osaka và hành trình "vun trồng" tiếng mẹ đẻ cho những đứa trẻ xa quê Trong lớp học nhỏ ở Osaka, có một em bé từng nói “con không thể nói tiếng Việt nữa”. Vậy mà chỉ sau một thời gian đến lớp của cô Ngô Thị Dần (1986), bé không chỉ nói lại được mà còn viết đẹp, thích học và chủ động giao tiếp với ông bà ở Việt Nam. Câu chuyện ấy là minh chứng cho nỗ lực bền bỉ của cô Dần - một cô giáo tình nguyện, đang từng ngày gìn giữ tiếng Việt giữa xứ hoa anh đào.